أبو علي سينا

ديباچه 25

النجاة من الغرق في بحر الضلالات

وفصل دوم اپسيلون بند 43 a 6201 را هم باز به آن وابسته دانسته‌اند . ولى اين بازگشتها آشكار نيستند واز دورادورند ويا اينكه در آنها شك است . پس دفتر دلتا با دفترهاى ديگر پس وپيش از خود پيوندى ندارد وخود آن مانند پيش درآمدى است براي متافيزيك يا فيزيك چه برخى از واژه‌هاى ياد شده در آن از فلسفهء نخستين نيست ومانا اين دفتر پيش از فيزيك به نگارش درآمده ومتافيزيك هم پس از آن ساخته شده باشد . گزارندگان يوناني در اين باره چيزى ديگر گويند . إسكندر جاى دلتا را در همان جايى كه اكنون هست مىداند . گويا أرسطو پس از گزارش موضوع فلسفهء نخستين در گاما خواسته است كه واژه‌هايى را كه در درسهاى خود بكار مىبرد روشن بدارد . اگر نارسايىها وكاستىهايى در ان هست چنان كه همهء گزارندگان گفته‌اند مانا براي اينست كه در نگارش آن شتابزده بوده يا اينكه آن را به پايان نبرده ويا اينكه آن آموزش نامه ويادداشتها است كه آزادانه بنگارش درآمده است . گزارشهايى كه در فصلهاى آن از واژه‌ها شده است در سودمندى وگستردگى يكسان نيستند وبخش‌بندى آنها كه به سى مىرسند روى هيچ قانوني نيست سن توماس آنها را بدينگونه رده‌بندى كرده است : 1 - واژه‌هاى رسانندهء عليت مانند « آرخى ، ايتيون ، استويىخيون ، فوسيس ، آنانكايون » 2 - واژه‌هاى موضوع وبخشهاى فلسفهء نخستين مانند « ان ، أون ، اوسيا ، تاوتا ، آنتىكاىمنا ، پروتراكى اوسترا ، دوناميس ، يوسون ، پوئيون ، پروس‌تى » 3 - واژه‌هاى هستىهاى گوناگون مانند « تائيون » وجزان . اين رده‌بندى بسيار دستگاهى است . رده‌بندى كه راس ( 1 : 289 و 290 ) كرده است آزمايشى است وگزارشى نمىخواهد وگويا هم بهتر باشد . ابن رشد گفته است كه در اين دفتر مىخواهد بگويد كه واژه‌ها چگونه معاني را كه موضوع اين دانش هستند مىرسانند وأو در اينجا به راهى را كه خود در طبيعي گرفته است نرفته وهمهء واژه‌ها را يكجا برشمرده وروشن كرده است نه اينكه هر واژه را در جاى خود با گزارش بياورد . اين را چون نيقولاوش در نيافته بود مانند ياد كردن همهء پرسشهاى دشوار در يك دفتر بتا ، از أو خرده گرفته است